Заява Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы ў сувязі з замахам Канстанцінопальскага Патрыярхату на кананічную тэрыторыю Рускай Царквы

19 кастрычніка 2018

top.jpg

Заява прынята на пасяджэнні Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы 15 кастрычніка 2018 года ў Мінску.

З найглыбейшым болем Свяшчэнны Сінод Рускай Праваслаўнай Царквы ўспрыняў апублікаванае 11 кастрычніка 2018 года паведамленне Канстанцінопальскай Патрыярхіі аб прынятых рашэннях Свяшчэннага Сінода Канстанцінопальскага Патрыярхату: пра пацверджанні намеру «даць аўтакефалію Украінскай царкве»; пра адкрыццё ў Кіеве «стаўрапігіі» Канстанцінопальскага Патрыярха; пра «аднаўленне ў архіерэйскім або іерэйскім чыне» лідараў Украінскага расколу і іх паслядоўнікаў і «вяртанні іх вернікаў у царкоўныя зносіны»; пра «адмену дзеяння» Саборнай граматы Канстанцінопальскага Патрыярхату 1686 года, якая тычыцца перадачы Кіеўскай мітраполіі ў склад Маскоўскага Патрыярхату.

Гэтыя беззаконныя рашэнні Сінод Канстанцінопальскай Царквы прыняў у аднабаковым парадку, праігнараваўшы заклікі Украінскай Праваслаўнай Царквы і ўсёй паўнаты Рускай Праваслаўнай Царквы, а таксама брацкіх Памесных Праваслаўных Цэркваў, іх Прадстаяцеляў і архіерэяў да усеправаслаўнага абмеркавання пытання.

Уступленне ў зносіны з тымі, што ўхіліліся ў раскол, а тым больш адлучанымі ад Царквы раўнасільна ўхіленню ў раскол і сурова асуджаецца канонамі Святой Царквы: «калі ... хто з епіскапаў, прасвітараў, дыяканаў або хто-небудзь з кліру падтрымліваць сувязь с пазбаўленымі зносін, хай будзе і сам па-за зносінамі царкоўнымі, паколькі вырабляе замяшанне ў царкоўным чыне» (Антыяхійскага сабора правіла 2; Апостальскія правілы 10, 11).

Рашэнне Канстанцінопальскага Патрыярхату аб «аднаўленні» кананічнага статусу і прыняцці ў зносіны былога мітрапаліта Філарэта Дзенісенкі, адлучанага ад Царквы, ігнаруе шэраг паслядоўных рашэнняў Архіерэйскіх Сабораў Рускай Праваслаўнай Царквы, правамернасць якіх не падлягае сумненню.

Рашэннем Архіерэйскага Сабора Украінскай Праваслаўнай Царквы ў Харкаве ад 27 мая 1992 года мітрапаліт Філарэт (Дзенісенка) за невыкананне клятвенна дадзеных ім перад крыжам і Евангеллем на папярэднім Архіерэйскім Саборы Рускай Праваслаўнай Царквы абяцанняў быў зняты з Кіеўскай кафедры і забаронены ў свяшчэннаслужэнні.

Архіерэйскі Сабор Рускай Праваслаўнай Царквы пастановай ад 11 чэрвеня 1992 года пацвердзіў рашэнне Харкаўскага сабора і зрынуў Філарэта Дзенісенка з сану, пазбавіўшы ўсіх ступеняў свяшчэнства, па наступных абвінавачваннях: «жорсткае і напышлівае стаўленне да падведамнага духавенства, дыктат і шантаж (Ціт. 1. 7-8; Апостальскае правіла 27); унясенне сваімі паводзінамі і асабістым жыццём спакусы ў асяроддзе вернікаў (Мф. 18:7; I Усяленскага Сабора правіла 3, VI Усяленскага Сабора правіла 5); адступленне ад клятвы (Апостальскае правіла 25); публічны паклёп і хула на Архіерэйскі сабор (II Усяленскага сабора правіла 6); здзяйсненне свяшчэннадзействаў, уключаючы рукапалажэнні, у стане забароны (Апостальскае правіла 28); учыненне расколу ў Царкве (Двухкратнага сабора правіла 15)». Усе рукапалажэнні, здзейсненыя Філарэтам у забароненым стане з 27 мая 1992 года, і накладзеныя ім пакаранні былі прызнаны несапраўднымі.

Нягледзячы на неаднаразовыя заклікі да пакаяння, пасля пазбаўлення архіерэйскага сану Філарэт Дзенісенка працягваў раскольніцкую дзейнасць, у тым ліку і ў межах іншых Памесных Цэркваў. Пастановай Архіерэйскага Сабора Рускай Праваслаўнай Царквы 1997 года ён быў аддадзены анафеме.

Азначаныя рашэнні былі прызнаны ўсімі Памеснымі Праваслаўнымі Цэрквамі, у тым ліку і Канстанцінопальскай Царквой. У прыватнасці, Свяцейшы Патрыярх Канстанцінопальскі Варфаламей 26 жніўня 1992 года ў адказе на ліст Свяцейшага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Аляксія II з нагоды звяржэння мітрапаліта Кіеўскага Філарэта пісаў: «Наша Святая вялікая Хрыстова Царква, прызнаючы паўнату выключнай па гэтым пытанні кампетэнцыі вашай Свяцейшай Рускай Царквы, прымае сінадальна вырашанае аб вышэйсказаным».

У лісце Свяцейшага Патрыярха Варфаламея Свяцейшаму Патрыярху Аляксію II ад 7 красавіка 1997 года аб анафематстваванні Філарэта Дзенісенкі ўказана: «Атрымаўшы апавяшчэнне аб згаданым рашэнні, мы паведамілі пра яго іерархіі нашага Усяленскага Прастола і прасілі яе надалей ніякіх царкоўных зносін са згаданымі асобамі не мець».

Цяпер, праз больш чым два дзесяцігоддзі, Канстанцінопальскі Патрыярхат па палітычных матывах змяніў сваю пазіцыю.

У сваім рашэнні апраўдаць лідараў расколу і «ўзаконіць» іх іерархію Свяшчэнны Сінод Канстанцінопальскай Царквы спасылаецца на неіснуючыя «кананічныя прывілеі Канстанцінопальскага Патрыярха прымаць апеляцыі архіерэяў і клірыкаў з усіх аўтакефальных цэркваў». Гэтыя прэтэнзіі ў тым выглядзе, у якім яны цяпер Канстанцінопальскім Патрыярхам ажыццяўляюцца, ніколі не мелі падтрымкі паўнаты Праваслаўнай Царквы: яны пазбаўленыя падстаў у святых канонах і прама супярэчаць, у прыватнасці, 15 правілу Антыяхійскага сабора: «калі нейкі епіскап ... судзімы будзе усімі епіскапамі той вобласці, і ўсе яны згодна вынясуць яму адзіны прысуд, — такі іншымі епіскапамі не судзіцца, а згоднае рашэнне епіскапаў вобласці застаецца цвёрдым», — яны таксама абвяргаюцца практыкай рашэнняў Святых Усяленскіх і Памесных сабораў і тлумачэннямі аўтарытэтных кананістаў візантыйскага і Новага часу.

Так, Іаан Занара піша: «Канстанцінопальскі [патрыярх] прызнаецца суддзёй не наогул над усімі мітрапалітамі, але толькі над падначаленымі яму. Бо ні мітрапаліты Сірыі, ні Палесцінскія, ні фінікійскія, ні егіпецкія не прыцягваюцца паміма волі на яго суд, але Сірыйскія падлягаюць суду Антыяхійскага Патрыярха, Палесцінскія - Іерусалімскага, а егіпецкія судзяцца Александрыйскім, якім яны рукапалагаюцца і якому падпарадкаваныя».

Аб немагчымасці прыняцця ў зносіны асуджанага ў іншай Памеснай царкве кажа 116 (118) правіла Карфагенскага сабора: «Хто быў адлучаны ад зносін царкоўных... пракрадзецца ў заморскія краіны, каб прынятым быць у зносіны, той падвергнецца вывяржэнню з кліру». Пра тое ж гаворыцца і ў кананічным пасланні сабора да Папы Цэлесціна: Тыя, хто ў сваёй епархіі адлучаныя ад зносін, няхай не будуць прымацца ў зносіны тваёю святыняю ... якія б ні ўзніклі справы, яны павінны заканчвацца ў сваіх месцах».

Прападобны Нікадзім Святагорац у сваім «Підаліёне», які з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай царкоўна-кананічнага права Канстанцінопальскай Царквы, тлумачыць 9-е правіла IV Усяленскага сабора, адхіляючы памылковае меркаванне аб праве Канстанцінопаля на разгляд апеляцый з іншых Цэркваў: «Канстанцінопальскі Прадстаяцель не мае права дзейнічаць у дыяцэзах і абласцях іншых Патрыярхаў, і гэта правіла не дало яму права прымаць апеляцыі па любой справе ў Усяленскай Царкве...». Пералічваючы цэлы шэраг аргументаў на карысць гэтага тлумачэння, спасылаючыся на практыку рашэнняў Усяленскіх Сабораў, прападобны Нікадзім робіць выснову: «У цяперашні час... Канстанцінопальскі Прадстаяцель ёсць першы, адзіны і апошні суддзя над падначаленымі яму мітрапалітамі — але не над тымі, якія падпарадкоўваюцца астатнім Патрыярхам. Бо, як мы сказалі, апошні і ўсеагульны суддзя ўсіх патрыярхаў — гэта Усяленскі Сабор і ніхто іншы». З вышэйсказанага вынікае, што Сінод Канстанцінопальскай Царквы не мае кананічных правоў для адмены судовых рашэнняў, вынесеных Архіерэйскім Саборам Рускай Праваслаўнай Царквы.

Прысваенне сабе паўнамоцтваў адмены судовых і іншых рашэнняў іншых Памесных Праваслаўных Цэркваў — толькі адна з праяў новага памылковага вучэння, якое абвяшчаецца цяпер Канстанцінопальскай Царквой і прыпісвае Патрыярху Канстанцінопальскаму права «першага без роўных» (primus sine paribus) з сусветнай юрысдыкцыяй. «Такое бачанне Канстанцінопальскім Патрыярхатам уласных правоў і паўнамоцтваў уступае ў непераадольную супярэчнасць са шматвяковай кананічнай традыцыяй, на якой грунтуецца быццё Рускай Праваслаўнай Царквы і іншых Памесных Цэркваў», — папярэджваў Архіерэйскі Сабор Рускай Праваслаўнай Царквы 2008 года ў пастанове «Аб адзінстве Царквы». У той жа пастанове Сабор заклікаў Канстанцінопальскую Царкву «надалей да агульнаправаслаўнага разгляду пералічаных навін праяўляць абачлівасць і ўстрымлівацца ад крокаў, якія могуць падарваць праваслаўнае адзінства. Асабліва гэта тычыцца спробаў перагляду кананічных межаў Памесных Праваслаўных Цэркваў».

Акт 1686 года, які пацвярджае знаходжанне Кіеўскай мітраполіі ў складзе Маскоўскага Патрыярхату і падпісаны Свяцейшым Канстанцінопальскім Патрыярхам Дыянісіем IV і Свяшчэнным Сінодам Канстанцінопальскай Царквы, перагляду не падлягае. Рашэнне аб яго «адкліканні» кананічна нікчэмнае. У адваротным выпадку было б магчымым ануляванне любога дакумента, які вызначае кананічную тэрыторыю і статус Памеснай Царквы — незалежна ад яго старажытнасці, аўтарытэтнасці і агульнацаркоўнага прызнання.

У Сінадальнай грамаце 1686 года і іншых спадарожных ёй дакументах нічога не сказана ні пра часовы характар перадачы Кіеўскай мітраполіі ў распараджэнне Маскоўскага Патрыярхату, ні пра тое, што дадзены акт можа быць адменены. Спроба іерархаў Канстанцінопальскага Патрыярхату ў палітычных і своекарыслівых відах перагледзець дадзеную пастанову праз больш чым трыста гадоў пасля таго, як яна была вынесена, супярэчыць духу Святых канонаў Праваслаўнай Царквы, якія не дапускаюць магчымасці перагляду царкоўных межаў, якія ўсталяваліся і не аспрэчваюцца на працягу доўгага часу. Так, правіла 129 (133) Карфагенскага сабора абвяшчае: «Калі хто... вярнуў якое месца да кафалічнага яднання і на працягу трох гадоў меў яго ў сваім распараджэнні, і ніхто гэтага месца не патрабаваў ад яго, то пасля яно не павінна ў яго патрабавацца, калі, пры гэтым, у дадзенае трохгоддзе існаваў епіскап, які павінен быў запатрабаваць, і маўчаў». А 17 правіла IV Усяленскага сабора ўсталёўвае трыццацігадовы тэрмін даўнасці для магчымага саборнага разгляду спрэчак аб прыналежнасці нават асобных царкоўных прыходаў «прыходы ў кожнай епархіі ... павінны нязменна знаходзіцца пад уладай епіскапаў, загадчыкаў іх - і асабліва, калі на працягу трыццаці гадоў бясспрэчна яны мелі іх у сваім загадванні і кіраванні».

Ды і як магчымая адмена рашэння, якое дзейнічала на працягу трох стагоддзяў? Гэта азначала б спробу лічыць «як не існуючай» усю наступную гісторыю развіцця царкоўнага жыцця. Канстанцінопальскі Патрыярхат як быццам не заўважае, што Кіеўская мітраполія 1686 года, аб вяртанні якой у яго састаў заяўлена цяпер, мела межы, якія істотна адрозніваліся ад сучасных межаў Украінскай Праваслаўнай Царквы, і ахоплівала толькі меншую частку апошняй. Кіеўская мітраполія нашых дзён сама па сабе ўключае ў сябе горад Кіеў і некалькі прылеглых да яго раёнаў. Найбольшая ж частка епархій Украінскай праваслаўнай царквы, асабліва на ўсходзе і поўдні краіны, была заснавана і атрымала развіццё ўжо ў складзе аўтакефальнай Рускай Царквы, з'яўляючыся плёнам яе шматвяковай місіянерскай і пастырскай дзейнасці. Цяперашняе дзеянне Канстанцінопальскага Патрыярхату - спроба скрасці тое, што ніколі яму не належала.

Дзея 1686 года паклала канец двухсотгадоваму перыяду вымушанага падзелу ў шматвяковай гісторыі Рускай Царквы, якая, нягледзячы змянлівыя палітычныя абставіны, нязменна ўсведамляла сябе адзіным цэлым. Пасля ўз'яднання Рускай Царквы ў 1686 годзе на працягу больш чым трох стагоддзяў ні ў кога не ўзнікала сумненняў, што праваслаўныя Украіны з'яўляюцца паствай Рускай Царквы, а не Канстанцінопальскага Патрыярхату. І сёння, насуперак ціску знешніх антыцаркоўных сіл, гэтая шматмільённая паства даражыць адзінствам Царквы ўсяе Русі і захоўвае вернасць ёй.

Спроба Канстанцінопальскай Патрыярхіі вырашаць лёс Украінскай Праваслаўнай Царквы без яе згоды з'яўляецца антыкананічным замахам на чужыя царкоўныя надзелы. Царкоўнае правіла абвяшчае: «Няхай выконваецца і ў іншых абласцях і паўсюль у епархіях, каб ніхто з богашаноўных епіскапаў не распасціраў сваёй улады на чужую епархію... няхай не парушаюцца правілы айцоў, няхай не ўкрадваецца пад выглядам свяшчэннадзейсці пыха свецкай улады, каб не страціць паступова і непрыкметна той свабоды, якую дараваў нам Сваёй Крывёю Гасподзь наш Іісус Хрыстос, Вызваліцель усіх людзей» (III Усяленскага сабора правіла 8). Пад асуджэнне гэтага правіла падпадае і рашэнне Канстанцінопальскай Патрыярхіі аб заснаванні паводле пагаднення са свецкімі ўладамі сваёй «стаўрапігіі» ў Кіеве без ведама і згоды кананічнага свяшчэннаначалля Украінскай Праваслаўнай Царквы.

Крывадушна апраўдваючыся імкненнем да аднаўлення адзінства ўкраінскага Праваслаўя, Канстанцінопальская Патрыярхія сваімі безразважнымі і палітычна матываванымі рашэннямі ўносіць яшчэ большы падзел і пагаршае пакуты кананічнай Праваслаўнай Царквы Украіны.

Прыняцце ў зносіны раскольнікаў і анафематстваванай у іншай Памеснай Царкве асобы з усімі рукапаложанымі імі «епіскапамі» і «клірыкамі», замах на чужыя кананічныя надзелы, спроба зрачыся уласных гістарычных рашэнняў і абавязацельстваў, — усё гэта выводзіць Канстанцінопальскі Патрыярхат за межы кананічнага поля і, на вялікі наш жаль, робіць немагчымым для нас працяг еўхарыстычных зносін з яго іерархамі, духавенствам і парафіянамі. З гэтага часу і надалей да адмовы Канстанцінопальскага Патрыярхату ад прынятых ім антыкананічных рашэнняў для ўсіх святароў Рускай Праваслаўнай Царквы немагчыма саслужэнне з клірыкамі Канстанцінопальскай Царквы, а для міран — удзел у таінствах, якія здзяйсняюцца ў яе храмах.

Пераход архіерэяў або клірыкаў з кананічнай Царквы да раскольнікаў або ўступленне з апошнімі ў еўхарыстычныя зносіны з'яўляецца кананічным злачынствам і цягне за сабой адпаведную адказнасць.

З жалем ўспамінаем прадказанне Госпада нашага Іісуса Хрыста пра часы спакусы і асаблівых пакут хрысціян: І з-за памнажэння беззаконня астыне любоў у многіх (Мф. 24: 12). Ва ўмовах такога глыбокага падрыву асноў міжправаслаўных адносін і поўным грэбаваннем тысячагадовымі нормамі царкоўна-кананічнага права Свяшчэнны Сінод Рускай Праваслаўнай Царквы лічыць сваім абавязкам выступіць у абарону фундаментальных асноў Праваслаўя, у абарону Свяшчэннага Падання Царквы, якое падмяняецца новымі і чужымі вучэннямі аб сусветнай уладдзе першага з Прадстаяцеляў.

Заклікаем Прадстаяцеляў і Свяшчэнныя Сіноды Памесных Праваслаўных Цэркваў да належнай ацэнкі вышэйзгаданых антыкананічных дзей Канстанцінопальскага Патрыярхату і сумеснага пошуку шляхоў выхаду з найцяжэйшага крызісу, які раздзірае цела Адзінай Святой Саборнай і Апостальскай Царквы.

Выказваем ўсебаковую падтрымку Блажэннейшаму Мітрапаліту Кіеўскаму і ўсяе Украіны Ануфрыю і ўсёй паўнаце Украінскай Праваслаўнай Царквы ў асабліва цяжкі для яе час. Молімся аб умацаванні яе верных дзяцей у мужным стаянні за праўду і адзінства кананічнай Царквы ў Украіне.

Просім архіпастыраў, духавенства, манахаў і міран усёй Рускай Праваслаўнай Царквы ўзмацніць малітвы за адзінаверных братоў і сясцёр у Украіне. Малітоўны пакроў Прасвятой Царыцы Нябеснай, прападобных айцоў Кіева-Пячэрскіх, прападобнага Іава Пачаеўскага, новамучанікаў, вызнаўцаў, і ўсіх святых Царквы Рускай няхай будзе над усімі намі.

Патрыярхія.ru / Church.by